1. Niyet: Anne Olmaya Nasıl Karar Veririz?

Giriş

Anne olmak hamilelikle değil niyetle başlar. Bir çok kadın anne olmayı yaşamın doğal bir süreci gibi görür ve aslında çoğu zaman bilinçli bir niyetin ürünü de değildir.

İslam’da niyet, psikolojide ise motivasyon ve bilinçdışı süreçler karar verirken oldukça önemli belirleyicilerdir. Bu yazıda amacım hem “Anne olmaya hazır mıyım?”, “Bu karar/niyet bana mı ait?” gibi sorularla kendini sorgulayan bir çok kadına yol göstermesi hem de hali hazırda çocuk sahibi olan annelerin biraz daha içe dönüş sağlayabilmesi.

Niyet Nedir?

İslam’ın insanların davranışlarına olan bakış açısını anlatan ve bunu çok güzel bir şekilde bize öğreten önemli bir hadis-i şerif var:

“Yapılan işler niyetlere göre değerlendirilir. Herkes yaptığı işin karşılığını niyetine göre alır. Kimin niyeti Allah’a ve Resulüne varmak, onlara hicret etmekse, eline geçecek sevap da Allah’a ve Resulüne hicret sevabıdır. Kim de elde edeceği bir dünyalığa veya evleneceği bir kadına kavuşmak için yola çıkmışsa, onun hicreti de hicret ettiği şeye göre değerlenir.”

Niyet aslında yalnızca istemek değil; bilinçli bir karar vermektir. Niyet, kalbin yönünü, ruhun anlam arayışını ve karar verdikten sonra da sorumluluk bilincini içerir. Eğer dönüşmeye hazırsan, niyetine yönelik adımlar atmaya hazırsan niyetinde gerçekçi olur.

Sağlıklı niyet sadece içsel bir hâl değildir; davranışla desteklenir. Biz çabamızdan sorumluyuz hedefimiz (niyetimiz) ve hedefimize yönelik attığımız adımlar önemli. Sonuç ise Allah’ın takdiri. Bu niyetimize yönelik atabileceğimiz bazı adımlar ise şunlar:

• Kendi duygusal dünyanı tanımaya niyet etmek

• Gerekirse destek almaya açık olmak

• “Ben bilirim” değil, “öğrenebilirim” dem

Peki sizin için anne olmak ne demek? Sadece arzusal bir istek mi yoksa bir görev mi?

Anne Olma Motivasyonları

Psikoloji açısından baktığımızda kişide anne olma isteği tek bir kaynaktan gelmez. Sık görülen anne olma motivasyonlarına baktığımızda:

1. Kimlik Gelişimi - Kişinin bir yere, bir role ait olma ihtiyacı

2. Üretkenlik (Erik Erikson) - Gelecek nesillere bir katkı sağladığını hissetmek

3. Sevgi ve Şefkat İsteği - Koşulsuz sevgi vermek veya almak için

4. Anlam Arayışı - Yaşama anlam katma ve içsel doyum

5. Toplumsal Beklenti - Toplumun “artık yaşın geldi” baskısı

6. Onarım Motivasyonu - Kendi çocukluğunu telafi etme isteği

7. Kendini Gerçekleştirme - Kişinin kendi yaşam deneyimini zenginleştirme isteği

8. Genetik ve Neslin Devamlılığı İsteği

Maddelerin hepsi insani fakat hepsinin sağlıklı birer motivasyon olduğunu söylemek açıkçası doğru olmaz. Örneğin, onarım motivasyonu ile sadece kendi çocukluğunu telafi etmek için bir çocuk sahibi olmayı istediğinde, bir çocuğun duygusal yükünün farkında olmadan, bir anne olarak sorumluluğunu bilmeden o çocuğun bakım vereni olmak hem anne hem de çocuk için zorlayıcı bir süreç olabilir.

Bu durumların farkında olmak önemli ve tabii ki her zaman iyileşmek için de fırsat vardır ve annelik deneyiminin içindeykende gelişmeye devam edebiliriz.

Anne Olmayı İstememek: Eksiklik mi Farkındalık mı?

Anne olmayı istememek toplum tarafından bencilce gelebilir. Kişinin sorumluluktan kaçtığı düşünülebilir. Fakat bu durum anne olmayı hem maddi hem de manevi olarak sahip olduklarıyla ve olamadıklarıyla bilinçli olarak istemeyen kadının duygusal olgunluk göstergesi olabilir.

Kişinin sınırlarını tanıması ve kendi kapasitesini fark etmesi sağlıklıdır. İslami açıdan da zorunlu olmayan bir yükü sağlıklı niyetle almadığında veya niyetsizce aldığında kul hakkına dönüşmesi oldukça muhtemeldir. Bu kul hakkına sahip çıkamayacağını düşünen bir kadının anne olmayı istememesi de sağlıklı bir niyettir.

Farket: Anne Olma Kararını Kim Alıyor?

Anne olmayı düşünürken bu isteğin kaynağı ben miyim diye düşünmemiz gerekiyor.

Gerçekten bu sorumluluğu özveriyle almak istiyor muyum?

Yoksa ailem, eşim, toplum istiyor diye mi anne olmayı düşünmeye başladım?

Sağlıklı Bir Niyet Nasıl Oluşur?

Anne olmaya dair sağlıklı bir niyet, “çok istemek”ten değil; neyi üstlendiğini bilmekle oluşur. Belki de hiçbir zaman tam olarak hazır oluğunu hissetmemek ama bu yükün farkında olmak sağlıklı niyetin başlangıcı aslında.

1. Farkındalık

   • Yorulacağını bilmek

   • Kendine ayıracağın zamanın azalacağını bilmek

   • Önceliklerin değişeceğini bilmek

   • Bazen yetersizliğinle bazen kusurlarınla acımasızca yüzleşmen gerektiğini bilmek

   • Sevginin her zaman huzurla gelmeyeceğini anlamak

Bu şekilde zihnimizdeki “ideal anne” çözülürse, yerini daha gerçek bir ilişki alır.

2. Çocuktan Ayrışabilmek

   • Çocuk eksiklerimi tamamlamak zorunda değil

   • Farklı şeylerden mutlu olabilir, farklı hayallere sahip olabiliriz

   • “Benim gibi olsun” arzusunu fark edip geri çekilebilmek

Bu ayrışma yoksa:

• Çocuk, annenin duygusal yükünü taşır

• Anne, çocuğun tepkilerine fazlasıyla kırılır

• İlişki sevgiyle değil, ihtiyaçla örülür

İslami perspektifle de baktığımızda, anne olmak aslında emanet bilinciyle bir yolculuğa girmektir. Yani çocuk sahip olunan bir şey değildir, çocuk emanet edilmiştir. Bu bilinç şunları getirir:

• Kontrol etme arzusunun yumuşaması

• Sonuçtan ziyade niyete odaklanmak

• “Ben elimden geleni yaparım, sonucu Allah’a bırakırım” diyebilmek

İşte bu tam olarak tevekkül + sorumluluk dengesidir. Ne her şeyi kadere bırakmak, ne de her şeyi kendi kontrolünde sanmak. Bence bu düşünceler annelik deneyiminde kişiye inanılmaz bir rahatlama hissi veriyor ve geri kalan her şey kolaylaşmaya başlıyor.

3. Kendi Yaralarının Çözümü Olarak Görmemek

   • “Benim yaşadıklarımı yaşamasın”

   • “Benim görmediğim sevgiyi ben ona vereyim”

   • “Benim yarım kalanım onunla tamamlanır”

Bu düşünceler kötü niyetler değildir. Ama iyileştirilmemiş yaralarla kurulan niyetler, zamanla çocuğu bir onarım alanına dönüştürür. Farkındalık olmadan zihnimize gelen bu düşünceler sürdürülebilir olmadığında kendimizle çatışabiliriz. Sağlıklı niyet ise şunu söyleyebilir: “Yaralarım var, bunlar benim yaralarım ve bunları çocuğuma yüklememe sorumluluğunu alıyorum.”

Terapötik Sorular Köşesi

• Anne olmak isteğim beni genişletiyor mu, daraltıyor mu?

• Bu niyet beni korkudan mı yoksa sevgiden mi besliyor?

• Çocuğumun benim hayallerimi değil, kendi yolunu yaşamasına hazır mıyım?

• “Anne” kimliği, benim tek kimliğim olursa buna dayanabilir miyim?